Author: peadar

This is an early composition. The text is the Irish language version of the Ave Maria, and the title literally means "That you may be blessed".

Go mBeannaiotar Duit

'In Search of Musical Form' is a proposed long format creative documentary on the ongoing collaboration between myself, Martin Hayes & Caoimhín Ó Raghallaigh - in an intimate portrait of "the act and art of making music". Directed by Dónal Ó Céilleachair, you can see a clip below, and I'll keep you updated as it progresses to the finished work!

The Triúr CD is available to purchase online here:  

Price: €15.00

Mír beag do chlár Féile Fleadh Cheoil Chorcaighe 2009 a tionnóladh i mBaile an Chollaigh.

Ciallaíon an focal Macarónach meascán teangan in úsáid foclóra, bíodh sé i bhfuirm amhrán nó fiú i gcur le chéile focail iad féin. Tagann an focal ón laidin. Gan dabht, b’í an laidin an teanga oifigiúil comónta ag an eaglais san Eoraip ós na mean aoiseanna i leith agus bhíodh abhair magaidh ag gnáth dhaoine ag liogaint orthu go raibh sí acu. Bhíodh an téárma ‘bog latin’ comónta mar a measctaí fuaimeanna na laidine leis an teangan bhéarla. Ach tárlaíonn measca teangan mar sin in aon dúthaigh mar a mbíonn dhá theanga difriúil dá labhairt, go háirithe má tá teanga na nÚdarás éágsúil le teangan an gnáth phobail áitreabhach.

Mar sin tá cainnt agus úsáid macarónach forleathan ar fuaid an domhain. Tá sé coitiannta abair i gCeanada le fraincís agus béarla ag measca le chéile. Ansa i nÉirinn, is í an Ghaoluinn agus an bhéarla atá i gcleamhnais len’ a chéile. Tuigimídne amhráin is dánta leis an téarma ansa. Tá cúpla saghas amhrán macarónach éagsúil ansa. Tá cuid acu ann atá dhá theangach ar mhaithe le tuiscinnt an amhráin do bheith ar fáil don chuid sin den lucht éisteachta a bhí ar bheagán gaoluinne. Tá siad le fáil go coitiannta i ngaeltachtaí bheaga nó ar imeall gaeltachtaí. Bíonn gach rith bhéarsa i
ngaoluinn agus i mbéarla. Is aistriú ar an bhéarsa gaoluinne, an bhéarsa i mbéarla. Samplaí de seo is “Bruach na Carraige Báinne” nó “Táim cortha do bheith im’ aonar ag luí”, dhá amhrán ó dhúthaigh Mhúscraighe ansa.

Tá saghas eile ansan mar a bhfuil measca cothrom idir an dá theanga síos trí’s na bhéarsa amach agus iad ag innsint an scéil céanna. Sampla dhe seo is sea abair an “My Pup came home from Claodach” ó Mhúscraighe nó an t-amhrán comónta “An madairín Rua”. D’fhéadfadh go mbeadh dhá linne nó trí de bhéarsa bheith i mbéarla agus an iompáil nó dara cuid den bhéarsa, i ngaoluinn mar atá sa “Pup came home from claodach” nó gach rith bhéarsa nó/ is curfá san da theanga mar atá agat leis an madairín Rua.

Ach tá saghas eile ann ansan mar a bhfuil brí éagsúil ar fad ag na línnte i ngaoluinn seachas na línnte i mbéarla. Sa tslí sin mheasfadh an béarlóir gur amhrán i dtaoibh abhair áirithe a bhéadh ann agus is amhlaigh a bhéadh an t-amhrán ag cur síos ar malairt iomlán scéil trí ghaoluinn. Bo mhinic é seo úsáidthe ag an gcos mhuintir mar abhar réabhlóide nó eirí amach nó is minic leis, gur mar abhar magaidh é. Samplaí don tsaghas seo amhráin is ea “I am a young Fellow who ran out of land and means”

Tá roinnt eile fós mar a bhfuil dhá amhrán atá curtha leis an bhfuaim céanna agus b’fhéidir ar an abhar céanna ach nách aistriúchán díreach iad ar a chéile. Cantar a leithéid go minic ar mhaithe leis an lucht éisteachta. Chuirfinn an t-amhrán “Seán Ó Duibhir an Ghleanna” /“After Aughriim’s great disaster”, san áireamh sin.

Ach mar dubhart cheanna féin, ní nós Éirinneach amháin an t-amhrán macarónach agus táid le fáil ar fuaid an domhain. An gnéith is tabhachtaí a bhainean leo, dar liomsa, is ea go gcoimeadan said teanga na gaoluinne beo imeasc pobail a bheadh a’ scaoileadh na teangan ar leataoibh murach iad. Cé nách bhfuilid ionchurtha le amhrán mór sean-nóis, is cuid dár n’oidhreacht iad mar sin féin agus is mó sealad sódhach, pléasúrtha a thugadar domsa agus mo chomhluadar i gcaitheamh mo shaoghail.

Alt beag ag fáiltiú roim lucht Oireachtais go Cathair Chorcaighe 2005, - foilsithe san Evening Echo seachtain an Oireachtais

Céad míle fáilte roimh Oireachtas na Gaeilge go Cathair Chorcaí. Cork people were always proud of their culture whether on the sporting field, writing songs, painting, prancing, dancing or celebrating language, which makes the city a most suitable home for Oireachtas na Gaeilge.

I 1884 bunaíodh Cumann LúthChleas Gael. Sa bhliain 1886 reachtáileadh an céad Oireachtas i mBaile Atha Cliath, bhí lóchrann lasta do chultur ársa uasal na nGaedhal. I 1916, le réabhlóid, fógraíodh Poblacht. Laistigh de achar gearr blianta bhí córas stáit i dtreo againn le Dáil agus Seanad agus úsáideadh an focal Oireachtas don dara uair. Tagann cultúr roim rialtas.

Tá meon neamhspleach dóchasach ag pobal Chorcaí agus tá na tréithe seo préamhaithe in a gcultúr. Is iad na treithe cheadhna a thugann in uachtar iad go minic i gcursaí spóirt is ceol. James Barry thar nais ina dhúthaigh féin.

Fearaimíd Fáilte roimh oilirthigh culthurtha go Corcaigh. B’fhéidir gur suim leo Cúchulainn le camán, Fionn Mac Cumhaill le cluiche fichille, Seanáchan ag seanachaíocht, agallamh nó lúibín nó Amhránaíocht Dúchas na nGael. Le teacht an Oireachtais beid go léir ann.

‘Sé Corcaigh an contae is mó in Éirinn. Laistigh dá chríocha fairsing tá machairí méithe, móinteáin is riascaibh, abhanntractaí is árdshléibhta maorga. Tá siad seo breachaithe le pobail éagsúla lonnaithe in oileáin, bailte is sráidbhailte, gaeltachtaí is breacgaeltachtaí, cathair is cnoic.

Cosúil leis an Róimh atá suite i measg na seacht gcnoc ar bhruachaibh an Tiber, tá Corcaigh féin ag luí go seascair ag bun na gcnoc ar dé-bhruacha fáilteacha na Laoi is í ag sní chun farraige. Ní hé brúidiúlacht fuilteach Ímpireacht na seana Róimhe a cheilliúrann bratacha dearga Chorcaí ach laochas na n’ollamh is na naoimh agus iad ag traochadh dragún Fhionnbarra. Nó b’fhéidir gur seolta allúrach na long iasachta ar dugannaibh is céanna an chalaphoirt a mhúscail an dúil in’s na bratanaibh ioldathach is ioldána a bhíonn le feiscint ag mannair oscionn an tslua Chorcaíoch.

Tá fáilte roimis an taistealaí go Corcaigh. Tá a chionn féin de laetheannata tubaisteach i leathanaigh staire na tire seo fiscithe ag an gContae. Ach ní le mí áth is mí fhortún an áir amháin átá ainm bhaile Cionn tSáile luaite ach le feabhas a cuid bídh is a cócairí. Agus ní le Cionn tSáile amháin an cáil bídh sin – is leis an contae ar fad é. Is iontach iad putóga dubha na duichí sin gan trácht ar cháiseanaibh is cíortha meala, feoil is éiscibh na shlaodaibh aneas go maragaí Bhaile Átha Cliath is na hEorpa ó Chalaphoirt Bhéara.

Agus má tá cultúr an bhídh go tréan sa chontae ní féidir a cháil ó thaobh portair is fuicsí do cheilt ach chomh beag. An ionadh é go mbeadh an t-Oireachtas chomh seascar sásta ar bhrúachaibh na Laoi nuair atá rogha rísiúil chun gloiní do líonadh de dhéantús áitiúil?

Sea, tá agus beidh fáilte roim Oireachtas na Gaeilge go Corcaigh mar thar aon ní eile tá muintir Chorcaí fáilteach, fial, faireálta – beagáinín cainteach b’fhéidir ach ar ndeoin tá na focail go léir acu.

Tá sé ráite i dtaobh muintir Chorcaighe gur dream iad a bhíonn go minic ag maíomh. Ach aon duine atá tar éis an sliocht thuas do léamh tuigfidh said nách fíor sin in aonchor!